Những nhân chứng cuối cùng – SVETLANA ALEXIEVICH

Những nhân chứng cuối cùng

“Nước mắt trẻ thơ, dẫu chỉ một giọt thôi, cũng nặng hơn vô vàn lý lẽ chiến tranh nào.”

thichdochsach.net


Nếu như ký ức của một người trưởng thành vẽ nên họa tiết và tạo ra những mảng màu của bức tranh quá khứ đa chiều kích, thì ký ức tuổi thơ hẳn sẽ là nơi lưu giữ những khoảnh khắc rõ nét và trong sáng nhất.

Nhưng sẽ ra sao, nếu mảnh ký ức ấy bị nhuốm màu bi thảm bởi chiến tranh, bom đạn và những cái chết?
Sẽ như thế nào, nếu người ta chẳng thể lý tưởng hóa thời thơ ấu của chính mình mỗi khi nhớ lại, bởi vì nỗi khiếp đảm và sự sợ hãi không thể được tô vẽ thêm sắc nét nữa?


“Chiến tranh để lại trong tôi ấn tượng như một ngọn lửa. Nó cháy, cháy mãi. Bất tận.
Khi tụ tập lại các bạn có biết chúng tôi nói gì không? Rằng trước chiến tranh chúng ta ăn bánh mì ngọt và uống trà đường, nhưng giờ điều đó sẽ không còn nữa.
Sau bao nhiêu năm tôi vẫn sợ chạm vào nơi ấy trong ký ức…”

Những lời ấy chỉ là vài dòng ngắn ngủi trong cả trăm câu chuyện trẻ thơ, được kể lại bởi những người mà khi Chiến tranh Vệ quốc nổ ra, họ mới từ 4, 5 đến 12 tuổi. Trong 900 ngày đêm bị phát xít Đức bao vây, họ đã chiến đấu, vật lộn với súng đạn, bom mìn và cái chết không ngừng nghỉ. Họ đã sống sót, và trưởng thành.


Được chắp bút bởi nữ nhà văn người Belarus Svetlana Alexievich, “Những nhân chứng cuối cùng” là cuốn sách tập hợp của 101 lời kể sống động, chân thực và tinh khiết nhất đến từ những đứa bé sống ở Belarus, Ukraine, Do Thái, Tatar, Latysh, Digan, Kazak,… – những đứa trẻ đã phải trải qua nỗi kinh hoàng của chiến tranh trong những tháng năm thơ ấu của mình, những đứa trẻ thời chiến.
Người ta vẫn quen nghe nói về chiến tranh từ người lớn hay các vị giáo sư sử học mà bỏ quên rằng “Còn một kho cất giữ nỗi đau hoàn toàn chưa được động tới, tinh khôi”: đó là ký ức trẻ thơ. Người ta nghĩ rằng trẻ con thì có thể nhớ được gì? Chúng sẽ nhớ gì? Những đêm tối dài dằng dặc nằm ngủ trong vòng tay chở che của mẹ trên đường chạy loạn ư? Những cuộc di tản vội vã hỗn loạn ư? Thế còn âm thanh thì sao? Chúng sẽ phân biệt được đâu là tiếng bom, tiếng súng nổ hay tiếng máy bay gầm rú trên trời, khi chỉ mới 4, hoặc 5 tuổi chứ?

thichdochsach.net


Trẻ em, chúng có thể nhớ được gì? Chúng sẽ kể gì? Có sự bi tráng nào khắc sâu ở độ tuổi năm – mười – mười hai khi đi qua chiến tranh?
Không. Trẻ em nhớ được nhiều hơn thế, và những câu từ, mảnh ký ức về những cuộc chiến, chỉ khi được kể lại từ miệng trẻ em mới “có thể bộc lộ hết được sự điên rồ của chiến tranh, sự hung bạo phi nhân tính không gì có thể biện bạch”. Với những trăn trở ngày đêm không dứt ấy, Svetlana đã tìm đến, nghe chuyện và ghi lại lời của những “nhân vật trẻ em” khi họ đã trưởng thành, để rồi sau đó bà đã cho ra đời cuốn truyện tư liệu này.


Như một thước phim tài liệu chân thực, cuốn sách tái hiện cho ta những góc khuất đầy nước mắt ít ai chạm tới trong chiến tranh.
“Khi quân Đức vào nhà, chúng tôi trốn sau lò sưởi. Dưới mớ quần áo cũ. Chúng tôi nằm im nhắm mắt. Sợ hãi.

nhân chứng cuối cùng


Chúng đốt làng. Chúng đánh bom nghĩa địa. Người ta chạy ra xem: những xác người trồi lên trên đất. Họ nằm như thể bị giết thêm lần nữa. Ông chúng tôi người đã qua đời từ lâu, cũng bị phơi xác. Chúng tôi lại chôn cất họ…”
Như một tiếng khóc than, cuốn sách dùng để không chỉ riêng những người kể chuyện, mà còn cả tác giả, và chúng ta – những độc giả, tưởng niệm những người đã bỏ mạng trong cuộc chiến tranh phi nhân đạo ấy.


“Máy bay bắn xuống chúng tôi…
Chị họ tôi, mười tuổi, bế em trai ba tuổi. Chị chạy, chạy mãi, và rồi ngã nhào vì kiệt sức. cả hai nằm cả đêm trong tuyết, em chết cóng, còn chị sống sót. Người ta đào hố chôn em, nhưng chị không cho: ‘Mishenka, đừng chết! Tại sao em lại chết?’”
101 câu chuyện – 101 số phận khác nhau với những ký ức và câu chuyện khác nhau. Có những đứa trẻ cùng tuổi, sống cùng một thành phố, nhưng khi chiến tranh kết thúc, người thì tìm lại được ba mẹ mình, người thì đã vĩnh viễn mất đi khả năng cảm nhận hạnh phúc. Khi Tamara 7 tuổi, cô đã lạc mẹ vào những ngày đầu chiến tranh, còn khi Volodia 7 tuổi, cậu phải tự tay chôn cất mẹ mình. Chẳng ai có thể nói rõ rốt cuộc sự đau đớn nào là lớn hơn giữa hai đứa trẻ, hay tuổi thơ của ai bi thảm hơn, chúng ta chỉ biết rõ một điều, cuộc chiến tranh ấy đã trở thành tiểu sử chung của cả một thế hệ các bé thời chiến, ngay cả khi chúng chỉ ở hậu phương, bởi câu chuyện của chúng kéo dài suốt cả cuộc chiến. Những đứa trẻ đã mất đi tuổi thơ, ai sẽ trả lại cho chúng?

Những nhân chứng cuối cùng

Dữ dội, kinh hoàng và đau đớn là những gì mà tôi cảm nhận khi đọc đến những trang cuối cùng. Cuốn sách như một tiếng vọng từ quá khứ, lại như một viên gạch đậm màu được tạo ra để gia cố thêm cho tượng đài của Chiến thắng đang dần phôi phai trong ký ức của chúng ta ngày nay, nhắc nhở cho chúng ta về những con người, những vị anh hùng và một quá khứ đang ngày một chìm vào quên lãng.
“Chiến tranh – đó là cuốn sách giáo khoa lịch sử của tôi. Sự cô đơn của tôi. Tôi đã bỏ lỡ mất thời ấu thơ, nó đã rời khỏi đời tôi. Tôi là người không có tuổi thơ, bởi tuổi thơ trong tôi chính là chiến tranh.”

nhân chứng cuối cùng


Thế nhưng, không chỉ đơn giản là tường thuật lại các câu chuyện, “Những nhân chứng cuối cùng” dạy cho ta nhiều bài học hơn thế. Những bài học không lời về tình yêu, sự thứ tha, nghĩa đồng bào và hơn tất cả, là bài học cảnh tỉnh nhắc cho chúng ta nhớ về tội ác và những đau thương do không chỉ Chiến tranh Vệ quốc, mà bất kỳ cuộc chiến nào có thể gây ra. Tất cả đều được viết lại bằng những hồi ức sống động nhất.


Một bà mẹ Belarus đã cho một tù nhân Đức vào mẩu khoai tây. Đó là tha thứ.
Một gia đình đã chia sẻ những mẩu vụn thức ăn ít ỏi cho mèo và chó. Đó là yêu thương.
Hai cậu bé xa lạ đùm bọc và nương tựa lẫn nhau trong thời chiến. Đó là nghĩa tình đồng bào.

Xem thêm cuốn “NGÀN HẠC GIẤY CỦA SADAKO – Sasaki Masahiro”


Nhưng đã có không chỉ một, mà hàng triệu trẻ em Xô Viết đã chết.
“Sáng ngày 22 tháng 6, năm 1941, trên một trong những con đường thành phố Brest, một bé gái với bím tóc nhỏ bị xổ tung và cùng con búp bê nằm đó chết.Nhiều người còn nhớ bé gái này…


Họ nhớ bé mãi mãi.”
Các bé đó có đáng trân quý đối với chúng ta? Cái gì là trân quý đối với một quốc gia? Với mọi người mẹ? Mọi người cha?
Phải làm sao để ta có thể bảo vệ các bé trong thế kỷ XXI đầy bất ổn này? Làm thế nào để bảo vệ tâm hồn và tuổi thơ trong trắng của các bé? Để không còn một bé nào phải nằm gục lạnh lẽo bên lề đường với bím tóc xổ tung thay vì trên giường êm nệm ấm nữa?


Quá khứ đã trôi qua rất lâu, nhưng nỗi đau vẫn còn nằm lại trong hồi ức của nhiều người. Đó chẳng phải là một điều gì dễ chịu khi tưởng nhớ lại, và chẳng phải điều gì tốt đẹp để xảy ra trong tương lai.
Nhân danh niềm tin đầy nữ tính đó, cuốn sách này đã được viết nên.

Facebook: Nguyễn Phương Anh

nhân chứng cuối cùng
Mua cuốn sách trên Shopee
nhân chứng cuối cùng
Mua cuốn sách trên Fahasa

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *